Türkdilli dövlətlər

Türk dövlətləri – Əsasən AsiyadaŞərqi Avropada yerləşirlər. Bu gün dünyada rəsmən 6 müstəqil türk dövləti mövcuddur (Şimali Kipr Türk Respublikasının müstəqilliyi dünya dövlətləri tərəfindən hələ tanınmayıb). Onlardan beşi – Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, ÖzbəkistanTürkmənistan SSRİ dağılandan sonra (1991-ci ildə), Osmanlı İmperiyasının varisi olan Türkiyə isə 1923-cü ildə öz müstəqilliyini elan edib. 2005-ci ilin məlumatlarına görə dünyada türk dillərində danışan əhalinin ümumi sayı 157 milyondan çoxdur.

Müstəqil Türk dövlətləri

Tarixi türk dövlətləriRedaktə

İslam öncəsi dönəmRedaktə

Bayraq Dövlət Tarix Xəritə
Böyük Hun imperiyası e. ə. 228-e. ə. 58  
Avropa Hun imperiyası 374-470
Xan Çao 304-329
Hu Çao imperiyası 319 - 351
  Kidar imperiyası 320-500  
  Alçon Hunları 370-670
Şimali Lyan 397 - 439
Sya 407-431
  Ağ Hun imperiyası (Əftalilər) 440-710  
  Nezak Hunları 484–665
Avar xaqanlığı 562-823  
Göytürk xaqanlığı 552-582  
Qərbi Göytürk xaqanlığı 583-657  
Şərqi Göytürk xaqanlığı 583-630  
Seyanto xaqanlığı 630-647  
Kutriqurlar V-VI əsrlər  
Utiqurlar V-VI əsrlər  
Sabirlər V-VI əsrlər  
  Böyük Bulqar xanlığı 630-665  
Toxaristan yabquluğu 630-700  
  Xəzər xaqanlığı 630-965  
Şaş vilayəti 658 - 742
Kəngər İttifaqı 659-750  
İtil Bulqar dövləti 665-1391  
İkinci Göytürk xaqanlığı 681-744  
  Birinci Bulqar dövləti 681-1018  
Türgiş xaqanlığı 717-766  
Uyğur xaqanlığı 744-840  
Qarluq xaqanlığı 756-840  
Yenisey qırğızları 840-1207  
Qansu Uyğur idikutluğu 848-1036  
  Dəşt-i Qıpçaq 900 - 1241  
Sonrakı Tan 923–937  
Şimali Han 951–979
Qarahoca Uyğur idikutluğu 991-1209  

İslam Sonrası DönəmRedaktə

Bayraq Dövlət Tarix Xəritə
  Qaraxanilər dövləti 840-1042  
  Peçeneqlər 860-1091  
  Tulunilər dövləti 868-905  
Kimək xaqanlığı 880-1200  
Ağşidlər dövləti 935-969  
Oğuz Yabqu dövləti 750-1055  
Qarluq xaqanlığı 960-1222  
  Qəznəvilər dövləti 962-1187  
  Böyük Səlcuq imperiyası 1038-1157  
Şərqi Qaraxanilər dövləti 1042-1211
Qərbi Qaraxanilər dövləti 1042-1212
Suriya Səlcuqiləri 1092-1117
Xorasan Səlcuqiləri 1092-1194
  Anadolu Səlcuqiləri 1073-1308  
Kirman Səlcuqiləri 1092-1230  
İraq Səlcuqiləri 1157-1194
  Xarəzmşahlar dövləti 1077-1231  
Börilər 1117-1154 Fayl:Orta Dogu 1135.png
Ağsunqurilər 1122-1225
Zəngilər 1127-1259  
  Eldənizlər dövləti (Atabəylər) 1146-1225  
Ərbil bəyliyi 1146-1232
Salqurlular 1147-1284
Benqal Qalax sülaləsi 1204–1231  
  Dehli sultanlığı(Məmlüklər) 1206-1290
Ağ Orda 1227-1378
Karluk Krallığı 1238-1266

I. Dönəm Anadolu BəylikləriRedaktə

Bayraq Dövlət Tarix
Məngücəklü bəyliyi 1071-1277
Saltukoğulları bəyliyi 1071-1202
Çaka bəyliyi 1081-1098
Çubuqoğulları bəyliyi 1085-1112
Danişməndoğulları bəyliyi 1085-1175
Dilmaçoğulları bəyliyi 1085-1192
İnaloğulları bəyliyi 1098-1183
Əhlətşahlar bəyliyi 1100-1207
Artukoğulları bəyliyi 1102-1409

Monqol istilası sonrası dönəmRedaktə

Bayraq Dövlət Tarix
  Çağatay xanlığı 1227-1347
  Rəsulilər sülaləsi[1][2] 1229-1454
  Qızıl Orda 1240-1502
  Bahri məmlükləri 1250-1382
  Dehli Sultanlığı (Halacilər sülaləsi) 1290-1321
  Osmanlı imperiyası 1299-1922
  Basarab sülaləsi 1310-1627
  Dehli Sultanlığı(Tuğluqoğulları sülaləsi) 1321-1398
  Şərqi Çağatay xanlığı (Moğolustan) 1347-1570
  Teymurilər dövləti 1370-1507
  Benqal sultanlığı 1352-1576
  Ağqoyunlular dövləti 1378-1508
  Qaraqoyunlular dövləti 1380-1469
  Noqay Ordası 1398-1642
Şeybanilər dövləti 1428-1468, 1500-1599
  Kazan xanlığı 1438-1552
  Krım xanlığı 1441-1783
  Həştərxan xanlığı 1446-1556
Qasım xanlığı 1452-1681
  Sibir xanlığı 1464-1598
  Qazax xanlığı 1465-1729
Böyük Orda 1466-1502
Adilşahlar dövləti 1490-1686
  Bucaq Ordası XVII-XVIII əsrlər
Daşkənd xanlığı 1501-1627
  Səfəvilər imperiyası 1501-1736
  Qütbşahlar dövləti 1512-1687
Yarkənd xanlığı 1514-1680
  Xivə xanlığı 1515-1920
  Böyük Moğol imperiyası 1526-1858
  Buxara xanlığı 1561-1785
  Kumul xanlığı 1696-1930

 

Tunis bəyliyi 1705-1881
  Kokand xanlığı 1709-1876
  Əfşar imperiyası 1736-1802
  Heydərabad nizamlığı 1724-1948
  Buxara əmirliyi 1785-1920
  Qacarlar dövləti 1781-1925
Bökey Ordası 1801-1845
  Yeddişəhər xanlığı 1865-1877

II. Dönəm Anadolu BəylikləriRedaktə

Bayraq Dövlət Tarix
Çobanoğulları bəyliyi 1227-1309
Bafra bəyliyi 1243-1460
  Qaramanoğulları bəyliyi 1256-1483
İnancoğulları bəyliyi 1261-1368
Sahibataoğulları bəyliyi 1275-1341
Pərvanəoğulları bəyliyi 1277-1322
Məntəşəoğulları bəyliyi 1280-1424
Əşrəfoğulları bəyliyi 1284-1326
  Candaroğulları bəyliyi 1292-1462
  Alanya bəyliyi 1293-1571
  Karəsioğulları bəyliyi 1297-1360
  Osmanoğulları bəyliyi 1299-1302
Gərmiyanoğulları bəyliyi 1300-1429
Həmidoğulları bəyliyi 1301-1391
Hacıəmiroğulları bəyliyi 1301-1427
Sarıxanoğulları bəyliyi 1302-1410
  Aydınoğulları bəyliyi 1308-1426
Qubadoğulları bəyliyi 1318-1419
  Təkəoğulları bəyliyi 1321-1423
Ərətnaoğulları bəyliyi 1335-1381
  Dulqədiroğulları bəyliyi 1339-1521
Qutluşahlar bəyliyi 1340-1393
Tacəddinoğulları bəyliyi 1348-1428
Taşanoğulları bəyliyi 1350-1430
  Ramazanoğulları bəyliyi 1352-1608
Qazi Bürhanəddin bəyliyi 1381-1399

Azərbaycan xanlıqlarıRedaktə

Bayraq Dövlət Tarix
Quba xanlığı 1726-1806
  Şəki xanlığı 1743-1826
Təbriz xanlığı 1747-1799
Gilan xanlığı 1747-1802
Gəncə xanlığı 1747-1804
Qəzvin xanlığı 1747-1804
Cavad xanlığı 1747-1805
  Bakı xanlığı 1747-1806
Dərbənd xanlığı 1747-1806
Ərdəbil xanlığı 1747-1808
Qaradağ xanlığı 1747-1808
Xalxal xanlığı 1747-1809
Zəncan xanlığı 1747-1810
Xoy xanlığı 1747-1813
  Şirvan xanlığı 1747-1820
Qarabağ xanlığı 1747-1822
Sərab xanlığı 1747-1822
Lənkəran xanlığı 1747-1826
  İrəvan xanlığı 1747-1828
  Naxçıvan xanlığı 1747-1828
Mərənd xanlığı 1747-1828
Urmiya xanlığı 1747-1869
Maku xanlığı 1747-1922
Marağa xanlığı 1747-1925

Müstəqil və Muxtar Türk dövlətləriRedaktə

Müstəqil
dövlətlər
Ərazi
km²-lə
Əhali
Siyahıyaalınma tarixi Əhalinin sayı Cari hesablamalar tarixi Əhalinin sayı
Azərbaycan 86 600[3] 13-22 aprel, 2009-cu il 8 922 447[4] 1 yanvar, 2014-cü il[5] 9 477 100[5]
Türkiyə 785 347[6] 22 oktyabr, 2000-ci il 67 803 927[6] 31 dekabr, 2013-cü il[7] 76 667 864[7]
Qazaxıstan 2 724 902[8] 24-25 fevral, 2009-cu il 16 009 597 1 yanvar, 2014-cü il[9] 17 165 239[9]
Özbəkistan 448 900[10] 12 yanvar, 1989-cu il 19 810 077[11] 1 yanvar, 2014-cü il[12] 30 492 800[12]
Türkmənistan 491 210[13] 10-21 yanvar, 1995-ci il[14] 4 437 570[14] 1 iyul, 2013-cü il[15] 5 240 000[15]
Qırğızıstan 199 951[16] 24 mart-2 aprel, 2009-cu il[17] 5 362 793[18] 1 yanvar, 2014-cü il[18] 5 776 570[18]
Toplam 4 736 910 12.01.1989 – 13.04.2009 122 346 411 + 01.07.2013 – 01.01.2014 144 819 573 +
De-fakto müstəqil
dövlətlər
Ərazi
km²-lə
Əhali
Siyahıyaalınma tarixi Əhalinin sayı Cari hesablamalar tarixi Əhalinin sayı
Şimali Kipr Türk Respublikası 3 241.7 4 dekabr, 2011-ci il[19] 294 396[19][20][21] 1 yanvar, 2014-cü il 294 396 +
Dövlətlərin sübyektləri,
muxtariyyətlər
Ərazi
km²-lə
Əhali
Siyahıyaalınma tarixi Əhalinin sayı Cari hesablamalar tarixi Əhalinin sayı
Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu 1 664 897.17[22][23] 1-10 noyabr, 2010-cu il[24][25] 21 815 815[26] 31 dekabr, 2012-ci il[27][28] 22 327 800[22][27][28]
Başqırdıstan 142 947 14-25 oktyabr, 2010-cu il 4 072 292 1 yanvar, 2014-cü il 4 069 698
Tatarıstan 67 847 14-25 oktyabr, 2010-cu il 3 786 488 1 yanvar, 2014-cü il 3 838 230
İli-Qazax Muxtar dairəsi 278 851.95 1-10 noyabr, 2010-cu il 2 482 592 31 dekabr, 2012-ci il 2 482 592 +
Krım Muxtar Respublikası[q 1] 26 081 5 dekabr, 2001-ci il 2 024 056 1 yanvar, 2014-cü il 1 958 504[29]
Qaraqalpaqıstan 166 591[30] 12-19 yanvar, 1989-cu il 1 215 448[31] 1 yanvar, 2014-cü il[12] 1 736 500[12][30]
Çuvaşıstan 18 343 14-25 oktyabr, 2010-cu il 1 251 619 1 yanvar, 2014-cü il 1 239 984
Saxa (Yakutiya) 3 083 523 14-25 oktyabr, 2010-cu il 958 528 1 yanvar, 2014-cü il 954 803
Kabarda-Balkariya 12 470 14-25 oktyabr, 2010-cu il 859 939 1 yanvar, 2014-cü il 858 397
Xakasiya 61 569 14-25 oktyabr, 2010-cu il 532 403 1 yanvar, 2014-cü il 534 079
Qızılsu-Qırğız Muxtar dairəsi 72 468.08 1-10 noyabr, 2010-cu il 525 570 31 dekabr, 2012-ci il 525 570 +
Qaraçay-Çərkəz 14 277 14-25 oktyabr, 2010-cu il 477 859 1 yanvar, 2014-cü il 469 837
Naxçıvan Muxtar Respublikası 5 502.75[32] 13-22 aprel, 2009-cu il 398 323[33] 1 yanvar, 2014-cü il[33] 435 367[33]
Tuva 168 604 14-25 oktyabr, 2010-cu il 307 930 1 yanvar, 2014-cü il 311 761
Altay Respublikası 92 903 14-25 oktyabr, 2010-cu il 206 168 1 yanvar, 2014-cü il 211 645
Qaqauziya 1 848.46[34] 5-12 oktyabr, 2004-cü il 155 646 1 yanvar, 2014[35] 161 897[35]
Taymır Dolqan-Nenes rayonu 879 900 14-25 oktyabr, 2010-cu il 34 432 1 yanvar, 2014-cü il 33 861[36]
Toplam 6 409 020.2[q 2] 12.01.1989 – 01.11.2010 38 096 946[q 3] 31.12.2012 – 01.01.2014 39 266 177 +[q 4]

QeydlərRedaktə

  1. 16-21 mart, 2014-cü ildən faktiki olaraq Rusiya Federasiyasının tərkibindədir və "Kırım Respublikası" adlanır.
  2. Qeyd: İli-Qazax Muxtar Dairəsi və Qızılsu-Qırğız Muxtar Dairəsi ərazisi Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu ərazisi tərkibində hesablanılmaqla.
  3. Qeyd: İli-Qazax Muxtar Dairəsi və Qızılsu-Qırğız Muxtar Dairəsi əhalisi Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu əhalisi tərkibində hesablanılmaqla.
  4. Qeyd: İli-Qazax Muxtar Dairəsi və Qızılsu-Qırğız Muxtar Dairəsi əhalisi Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu əhalisi tərkibində hesablanılmaqla.

İstinadlarRedaktə

  1. Holt, P.M.; Lambton, Ann K.S.; Lewis, Bernard, eds. (1978). The Cambridge History of Islam. 1A. Cambridge University Press.
  2. Bosworth, C.E.; Savory, Roger; Issawi, Charles; Udovitch, A.L., eds. (1989). The Islamic World: From Classical to Modern Times (Essays in Honor of Bernard Lewis). Darwin Press.
  3. Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi: Statistik nəşrlər: Azərbaycan rəqəmlərdə: Ümumi məlumat: Coğrafi məlumatlar Arxivləşdirilib 2013-08-12 at the Wayback Machine — yoxlanılıb: 8.11.2014
  4. page 59
  5. 1 2 Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: Azərbaycanda demoqrafik vəziyyət — xəbərin yayınlanma tarixi: 13.02.2014
  6. 1 2 Türkiye İstatistik Kurumu Arxivləşdirilib 2011-01-26 at the Wayback Machine: İstatistiklerle Türkiye, 2012 Arxivləşdirilib 2009-11-13 at the Wayback Machine/İstatistiklerle Türkiye, 2012 Arxivləşdirilib 2015-05-10 at the Wayback Machine
  7. 1 2 Türkiye İstatistik Kurumu Arxivləşdirilib 2011-01-26 at the Wayback Machine: Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2013 Arxivləşdirilib 2012-07-19 at the Wayback Machine
  8. Информационно-правовая система нормативных правовых актов Республики Казахстан: О внесении изменения в постановление Правительства Республики Казахстан от 1 марта 2011 года № 208 "О Стратегическом плане Агентства Республики Казахстан по управлению земельными ресурсами на 2011 - 2015 годы" (Утративший силу)
  9. 1 2 Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі: 2013 жыл басынан 2014 жылдың 1 қаңтарына дейінгі Қазақстан Республикасы халық санының өзгеруі туралы
  10. Государственный комитет Республики Узбекистан по статистике: Сведения о Республике Узбекистан Arxivləşdirilib 2011-02-06 at the Wayback Machine
  11. Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия): Всесоюзная перепись населения 1989 года.: Национальный состав населения по республикам СССР :Узбекская ССР--Источник: Рабочий архив Госкостата России.Таблица 9с. Распределение населения по национальности и родному языку.
  12. 1 2 3 4 O`zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo`mitasi Arxivləşdirilib 2014-04-02 at the Wayback Machine: Demografik ma`lumotlar Arxivləşdirilib 2014-12-13 at the Wayback Machine: Doimiy aholi soni (1991-2014) Arxivləşdirilib 2014-05-25 at the Wayback Machine — yoxlanılıb: 14.12.2014
  13. Государственный комитет Туркменистана по статистике: О Туркменистане Arxivləşdirilib 2012-01-07 at the Wayback Machine
  14. 1 2 Asgabat.net-городской социально-информационный портал: Итоги всеобщей переписи населения Туркменистана по национальному составу в 1995 году. Arxivləşdirilib 2016-03-10 at the Wayback Machine
  15. 1 2 Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadi və Sosial məsələlər üzrə şöbəsinin 1 iyul, 2013-cü il tarixinə olan qiymətləndirməsinə əsasən. İstinad olaraq bax: (Population, Development and the Environment 2013. United Nations. Department of Economic and Social Affairs. Population Division)
  16. Пражский процесс[ölü keçid]: Кыргызстан: Расширенный миграционный профиль. 2010. Построение Миграционных партнерств (ПМП). Содержание—Общая информация о стране—стр. 6
  17. Национальный статистический комитет Кыргызской Республики: Государственное мероприятие - перепись населения и жилищного фонда в Кыргызской Республике 2009 года.
  18. 1 2 3 Национальный статистический комитет Кыргызской Республики: 5.01.00.03 Национальный состав населения Arxivləşdirilib 2013-11-13 at the Wayback Machine
  19. 1 2 2011 Nüfus Ve Konut Sayımı'nın İkinci Aşaması Sonuçları Açıklandı — yoxlanılıb: 8.11.2014
  20. 378 Gün Sonra Açıklanan Nüfus Sayımı Sonuçları — yoxlanılıb: 8.11.2014
  21. KKTC Devlet Planlama Örgütü: KKTC Nüfus Sayımı, 2011 (Kesin Sonuçlar-İkinci Aşama) Arxivləşdirilib 2013-11-06 at the Wayback Machine — yoxlanılıb: 8.11.2014
  22. 1 2 新疆 — 中国政府网  (çin.) — yoxlanılıb: 07.11.2014
  23. China administrative divisions by area – Paul and Bernice Noll Website Arxivləşdirilib 2015-03-12 at the Wayback Machine  (ing.) — yoxlanılıb: 14.11.2014
  24. Experiences from China’s Sixth National Population Census (rəsmi mənbə) — yoxlanılıb: 14.12.2014
  25. The Vital Statistics System in China. Wu Jie. Department of Population and Employment National Bureau of Statistics of China. United Nations Expert Group Meeting on International Standards for Civil Registration and Vital Statistics Systems. 27 – 30 June 2011, New York.
  26. 中华人民共和国国家统计局: 1-6 各地区分性别、民族的人口  (çin.) — yoxlanılıb: 09.11.2014
  27. 1 2 National Bureau of Statistics of People's Republic of China: China Statistical Yearbook 2013: 3-5 Population at Year-end by Region (xls.)  (ing.) — yoxlanılıb: 10.11.2014
  28. 1 2 National Bureau of Statistics of People's Republic of China: China Statistical Yearbook 2013: 3-7 Total Population by Urban and Rural Residence and Birth Rate, Death Rate, Natural Growth Rate by Region (2012) (xls.)  (ing.) — yoxlanılıb: 10.11.2014
  29. "Крымстат: Численность населения на 1 января 2014 года и средняя численность за 2013 год". 2014-10-06 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-12-13.
  30. 1 2 Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi: Qaraqalpaqstan Respublikasi’ (pdf) — yoxlanılıb: 14.12.2014
  31. Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия): Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность населения союзных республик СССР и их территориальных единиц по полу. Источник: Всесоюзная перепись населения 1989 года. ТОМ 1. Часть 1. Таблица 3. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краев, областей, районов, городских поселений и сел-райцентров.
  32. Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi: Demoqrafiya: 1 yanvar 2014-cü il tarixə Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisi, əhalisinin sayı, sıxlığı və inzibati ərazi bölgüsü — yoxlanılıb: 14.12.2014
  33. 1 2 3 Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi: Naxçıvan İqtisadi Rayonu əhalisi (yenilənmə: 1 yanvar, 2014-cü il) — yoxlanılıb: 14.12.2014
  34. Biroul Naţional de Statistică al Republicii Moldova: Populaţia Republicii Moldova pe vîrste şi sexe, în profil teritorial la 1 ian. 2010, pagină 12 — yoxlanılıb: 14.12.2014
  35. 1 2 Biroul Naţional de Statistică al Republicii Moldova: 2.1.5. Populatia stabila pe sexe, profil teritorial, la 1 ianuarie 2014 — yoxlanılıb: 14.12.2014
  36. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Arxivləşdirilib 2020-04-27 at the Wayback MachineПроверено 2 августа 2014.

Xarici keçidlərRedaktə